Psikiyatrist Dr. Ünal Yılan – Uzm. Psikolog Hülya ZANBAK
Telefon: (0224) 23 23 600

Psikoloji Uzmanlık Alanları: Psikologların Belli Başlı İşleri

Bir psikoloğun temel faaliyetleri şu şekildedir :

  • Öğretme
  • Klinik uygulama Yönetim
  • Temel araştırma
  • Psikolojik test uygulama
  • Danışmanlık uygulaması
  • Uygulamalı araştırma
  • Endüstriyel danışmanlık
  • Klinik araştırma

 klinik psikolog

Klinik Psikoloji

Klinik psikoloji en geniş uzmanlık dalıdır. Bu uzmanlar, halk arasındaki psikolog düşüncesine en uygun düşen grubu oluştururlar. Duygusal bozukluklara tanı koyarlar ve bunları psikoterapi ile tedavi ederler.

Birçok kişi bir psikolog ile psikiyatr arasındaki farkı karıştırır. Bu karıştırma anlaşılabilir çünkü her ikisi de çoğu kez aynı işi yaparlar, yani, psikolojik sorunları olan kişileri tedavi ederler. ikisi arasındaki en belirgin fark, klinik psikoloğun normal olarak Bilim Doktoru (Ph, D.) derecesi, psikiyatrın ise Tıp Doktoru (M.D.) derecesi olmasıdır. Bu farka göre psikoloğun tıp eğitimi yoktur ve bu yüzden tıbbi tedavi (ilaçlar, ameliyat ve diğer fiziki terapi çeşitleri) uygulayamaz. Aynı zamanda bir tıbbi bozukluğun olması halinde hastanın bir psikiyatr tarafından görülmesi gerekir. Ayrıca bir hastayı ancak bir psikiyatr hastane bakımına ve tedavisine alabilir. öte yandan iyi eğitildiklerinde her ikisi de aynı ustalıkla psikoterapi uygulayabilirler.

Sokaktaki bir kişi çoğu kez psikolog ile psikoanalisti de karıştırmaktadır. Bu karıştırma da anlaşılabilir çünkü her ikisi de aynı ilkelere göre psikoterapi uygula-yabilirler. Birçok psikoanalist ve psikoanalitik yönelimli birçok psikolog serbest çağrışım ve rüya analizi kullanır. Son yıllarda bazı değişikliklere uğramış olsa da, bu teknikler ilk olarak Sigmund Freud tarafından ortaya konmuştur. Freud bir tıp doktoruydu ve düşünceleri ilk kez tıp mesleğince ele alınmıştır. Bu nedenle kendine psikoanalist diyen birçok uygulamacının Tıp Doktoru, “psikolog” olarak anılanların ise Bilim Doktoru dereceleri vardır..

Danışmanlık Psikolojisi

Danışman psikolog, klinik psikoloğu ile yakından ilişkilidir. Aralarındaki fark, danışman psikoloğun daha hafif duygusal ve kişisel sorunlarla uğraşmasındadır. Bu açıdan danışman psikologlar, sorunlarını çözmek için bir uzmanın önerilerinden fazlasına gereksinimi olmayan kişileri, yoğun tedavi görmesi gerekenlerden ayırıcı bir rol oynar. Aynı zamanda mesleki ve akademik sorunları olan kişilere danışmanlık yaparlar ve bunu yaparken kişinin ilgilerini, yönelimlerini ve kişilik özelliklerini ölçmek üzere bir seri testler uygularlar. Ancak danışman psikolog bazan psikoterapi de uygular.

Bir kişiye danışman denmesi o kişinin ille de danışman psikolog olduğu anlamına gelmez. Hatta okullarda veya diğer kurumlarda danışman olarak çalışan birçok kimse danışmanlık psikolojisinde hiç ya da çok az eğitim görmüştür

Okul ve Eğitim Psikolojisi

Öğrencilere test uygulayan ve rehberlik eden danışman psikologlar, okul psikoloğu olarak anılır. Okul psikoloğu testler ve mülakatlar yoluyla bir öğrencinin okulla ilgili sorunlarının nedenlerini anlamaya çalışır. Bir vakayı inceledikten sonra, okuma güçlükleri olan bir öğrencinin özel okuma kurslarına katılmasını önerebilir. Diğer yandan, hafif uyum sorunları olan bir öğrenciye psikoterapiye benzer şekilde danışmanlık yapabilir. Daha da önemlisi, okul psikologları okul ortamına uygun bir seri becerilerle donanmıştır. Öğrencilerle bir klinikçi gibi teketek uğraşmaktan ziyade, öğretmenlerin ve idarecilerin de danışabilecekleri bir rolde işlev görürler.

Eğitim psikolojisi okul psikolojisini kapsayabilir ama eğitim psikologlarının başka ilgileri de vardır. Eğitim psikologları, öğrenme ve güdü konusundaki psikoloji bilgilerini uygulayarak okulda daha etkili bir öğrenmeyi gerçekleştirmekle ilgilidirler. Bu rolde çoğu kez eğitim bölümlerinde öğretmen ve araştırmacı olarak çalışırlar.

sosyal psikoloji

Kişilik ve Sosyal Psikoloji

Kişilik psikolojisi nisbeten dar bir uzmanlık alanıdır. Kişilik psikoloğu, klinik psikolog gibi bireylerle ilgilidir ve testler uygular. Ancak benzerlikleri bu noktadan öteye geçmez. Bir bakıma tüm klinik psikologlar, aynı zamanda kişilik psikologlarıdır. Çünkü bir kişilik kuramı ‘na dayanmaksızın işlev göremezler. Bir hasta ile uğraşırken uygulayacakları stratejiyi saptayabilmek için kişiliklerin nasıl geliştiğine ve nasıl değiştirilebileceğine ilişkin bilgilerinin olması gerekir. Çeşitli psikoterapi yöntemleri hemen her zaman farklı bir kişilik kuramına ilişkin olarak geliştirilmiştir. Bunun en iyi örneği Sigmund Freud’un çalışmalarıdır; Freud hem kişilik kuramı hem de bir tedavi yöntemi olan psikoanaliz ile tanınır.

Kişilik psikolojisi bir başka uzmanlık dalı olan sosyal psikolojiyle yakından ilişkilidir; çünkü hepimiz sosyal varlıklarız ve kişiliklerimiz sosyal etkiler altında gelişir. Sosyal psikologlar özellikle söz konusu sosyal etkenlerle ve etkileri ile ilgilenirler. Küçüklü-büyüklü çeşitli gruplardaki kişiler arası sosyal etkileşimleri incelerler. Çoğu kez deneysel çalışmalar yaparlar ve böyle bir rolde bir çeşit deneysel psikolog gibidirler (aşağıda anlatılan bir uzmanlık alanı). Öte yandan, tutumların ölçülmesi gibi bazı pratik önemi olan ölçmeler yaparlar. örneğin, Michigan Üniversitesi’ndeki Survey Araştırma Merkezi (Survey Research Center) muntazaman alıcıların satın alma eğilimlerine ilişkin istatistikler yayınlar; bu tür istatistikler işadamları ve politikacılar tarafından dikkatle izlenir.

Gelişim Psikolojisi

Gelişim psikologları döllenmeden ölüme kadar yaşa bağlı olarak görülen davranış değişikliklerini incelerler

Psikometrik Psikoloji

Psikometrik psikoloji ise, psikolojik ölçme bilimi anlamına gelir. Psikometrik psikologlar yeni testler geliştirirler, var olan testlerin kullanışlılık derecesini inceleyip değerlendirirler ve testlerden elde edilen verileri işlemek için istatistiksel teknikler geliştirirler. Özet olarak, psikometrik psikologlar, klinik, danışmanlık, okul, sosyal ve endüstriyel psikoloji gibi uygulama alanlarında diğer psikologların kullandığı araçları geliştirirler.

endüstriyel psikoloji

Endüstri Uygulamaları

Psikolojinin en son uygulandığı alanlar arasında endüstri, işletme ve devlet hizmeti gibi çalışma alanları vardır. Bu gibi alanlarda ilk kullanılan psikolojik araçlar zeka ve yetenek testleri olmuştur. Çünkü, bu araçlar, anılan alanlarda personel seçme ve personel sınıflama gibi hizmetlerde yararlı olmuşlardır.

Günümüzde psikolojinin iş ve çalışma dünyasına uygulanması, zeka ve yetenek testlerinden çok daha geniş bir alanı kapsar. Çağdaş psikologlar meslekler için insan yetiştirme, personel denetlemesi, kişiler ve kurumlar arası iletişimin geliştirilmesi, çalışanlara danışmanlık ve endüstriyel pürüzlerin giderilmesi gibi hizmetlerde çalışmaktadırlar. Psikologlar genellikle, anılan konuları en iyi sağlamanın yollarını aramak üzere danışman ve araştırmacı olarak istihdam edilirler; ilgili hizmetleri yürütecek yönetici ve liderleri yetiştirirler.

Psikolojinin endüstriye en son uygulamalarından biri ikinci Dünya Savaşı yıllarında başladı. Bu uygulamaya hazan insan etmeni mühendisliği ya da mühendislik psikolojisi adı verilir. Bu alandaki psikologlar, insanların kolayca kullanıp işletebilecekleri araç ve gereçler düzenlerler ya da bu konuda mühendisleri aydınlatıp yol gösterirler. Bununla yakından ilgili olan başka bir husus da, insanların kolayca, etkin ve hatasız yapabilecekleri görevler düzenleyip tanımlamaktır. Bu tür çalışmalar önce asken araç-gereçler için yapılmıştır.

 

Deneysel Psikoloji

Psikologların önemli bir kısmı (yaklaşık % 10’u) doğrudan pratik uygulamayla değil, deneysel psikoloji ile ilgilenirler. Bu alan, davranışın temel ilkelerini bulma ve anlama gibi konularla ilgilenir. Bu alandaki psikologların ilgi noktası, çoğunlukla, duyum ve algı, öğrenme ve bellek, güdü ve duygu ile davranışın fizyolojik temelleri gibi konularda yoğunlaşır. Son yıllarda bazı deneysel psikologlar sosyal davranış bozuklukları gibi konular üstünde de çalışmaktadırlar. Ancak, özel ilgileri ne olursa olsun, deneysel psikologlar uygulama olanaklarını değil, temel konuları incelerler. Deneysel psikologların yaptığı çalışmaların çok azının pratik bir uygulama değeri olabileceği düşünülür.

 Uzm. Psikolog Ayşegül ERDOĞAN